काठमाडौं । सामाजिक सञ्जालमा ‘ओइल पुलिङ’ ट्रेन्ड भाइरल भइरहेका बेला गिजा तथा दन्तरोग विशेषज्ञ डा। नियुक्ति अर्जेलले यसलाई नियमित ब्रस र फ्लसको विकल्प नभएको स्पष्ट पारेकी छन्। उनका अनुसार ओइल पुलिङ सहायक अभ्यास हुन सक्छ, तर वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित मुख्य उपचार विधि भने होइन।
ओइल पुलिङ: सहायक, तर विकल्प होइन
ओइल पुलिङ आयुर्वेदिक परम्परागत अभ्यास हो, जसमा नरिवल, तिल वा सनफ्लावर तेल मुखमा केही समय कुल्ला गरिन्छ। डा। अर्जेलका अनुसार नरिवलको तेलमा हल्का एन्टिमाइक्रोबियल गुण हुन सक्छ, जसले मुखलाई अस्थायी रूपमा शीतल र सफा महसुस गराउन सक्छ।
तर दिनमा दुई पटक ब्रस गर्ने, फ्लस गर्ने र प्रत्येक ६ महिनामा दन्त परीक्षण गराउने अभ्यासको विकल्प यो हुन सक्दैन। विशेष गरी पेरियोडोन्टाइटिसजस्ता गम्भीर गिजा रोगमा यसको प्रभाव प्रमाणित नभएको उनले बताइन्।
गर्भावस्थामा दन्त परीक्षण सुरक्षित
डा। अर्जेलका अनुसार गर्भावस्थामा दन्त उपचार असुरक्षित हुन्छ भन्ने धारणा गलत हो। विशेष गरी दोस्रो त्रैमासिक (सेकेन्ड ट्राइमेस्टर) मा दन्त परीक्षण सुरक्षित मानिन्छ।
गर्भावस्थामा एस्ट्रोजन र प्रोजेस्टेरोन हर्मोन बढ्दा गिजा सुन्निने, रगत आउने तथा संक्रमण बढ्ने जोखिम हुन्छ। यदि मुखको सरसफाइ राम्रो नभएमा यसले गम्भीर जटिलता निम्त्याउन सक्छ।
उनका अनुसार वैज्ञानिक अध्ययनहरूले गिजा रोगले बच्चाको तौल कम हुने वा समयअगावै जन्मिने जोखिम बढाउन सक्ने देखाएका छन्। त्यसैले गर्भधारणअघि नै दन्त परीक्षण गराउन सल्लाह दिइन्छ।
मधुमेह र गिजा रोगको ‘दुईतर्फी’ सम्बन्ध
डा। अर्जेलले पेरियोडोन्टाइटिसलाई मधुमेहको ‘छैटौं जटिलता’ भनिने गरेको उल्लेख गरिन्। मधुमेहमा रगतमा चिनीको मात्रा बढ्दा शरीरको प्रतिरक्षा क्षमता कमजोर हुन्छ, जसले सामान्य गिजा संक्रमणलाई गम्भीर बनाउँछ।
लक्षणमा गिजाबाट रगत आउने, सुन्निने, सास गनाउने र दाँत हल्लिने समस्या देखिन सक्छ।
उल्टो, गिजा रोगका कारण हुने दीर्घकालीन सूजन (क्रोनिक इन्फ्लेमेसन) ले इन्सुलिन रेजिस्टेन्स बढाएर मधुमेहलाई अझ अनियन्त्रित बनाउन सक्छ। त्यसैले मधुमेह भएका बिरामीले नियमित गिजा परीक्षण गराउन आवश्यक रहेको उनले जोड दिइन्।
मुख गनाउने समस्या: कारण र समाधान
मुख गनाउने (ह्यालिटोसिस) समस्या प्रायः दाँतमा कीरा लाग्नु, गिजा रोग, मुख सुक्खा हुनु वा धूम्रपान–मदिरा सेवनका कारण हुन्छ। कहिलेकाहीँ एसिडिटी, मिर्गौला रोग वा अन्य औषधिको असरले पनि समस्या निम्त्याउन सक्छ।
समाधानका लागि:
दिनमा दुई पटक सही तरिकाले ब्रस गर्ने
फ्लस र कुल्ला गर्ने
चिनीयुक्त खानेकुरा कम गर्ने
प्रत्येक ६ महिनामा दन्त परीक्षण गराउने
चुइगम वा माउथ स्प्रेले गन्ध अस्थायी रूपमा मात्र कम गर्ने भएकाले दीर्घकालीन समाधानका लागि मुखको भित्री सफाइ अनिवार्य रहेको डा। अर्जेलको सुझाव छ।
निष्कर्ष
भाइरल ट्रेन्ड वा घरेलु उपायले मुख स्वास्थ्यमा केही राहत दिन सक्लान्, तर दन्त परीक्षण र नियमित सरसफाइको विकल्प बन्न सक्दैनन्। गर्भावस्था, मधुमेह वा दीर्घकालीन गिजा समस्याजस्ता अवस्थामा झन् सचेत रहनु आवश्यक छ। विशेषज्ञका अनुसार मुख स्वास्थ्यलाई समग्र स्वास्थ्यकै हिस्सा मानेर नियमित जाँच र सही बानी अपनाउनु नै दीर्घकालीन समाधान हो।